Aktualności

Polscy naukowcy odkryli dwudziestą planetę

Data publikacji: 13.07.2016 godz.11:15
Autor: Michalina Bura
kosmos_0ce90.jpg (rozmiar: 50.86 kB)

W kwietniu 2016 roku, grupa badawcza pod kierownictwem prof. Andrzeja Niedzielskiego z Centrum Astronomii UMK ogłosiła odkrycie dwudziestej planety. Astronomowie z Torunia zajmują się badaniami planet, które okrążają czerwone olbrzymy, tzn. gwiazdy będące w późnej fazie ewolucji, którą Słońce osiągnie z kilka miliardów lat.

Obiektem, który został ostatnio zbadany przez naukowców, jest TYC 3667-1280-1 b. Średnica tej gwiazdy jest aż sześć razy większa niż średnica Słońca oraz jest trzydzieści razy jaśniejsza. Dzieli nas od niej 1600 lat świetlnych, a widziana jest w konstelacji Kasjopei.

Planeta TYC 3667-1280-1 b jest pięć razy masywniejsza niż Jowisz lecz przeciwnie do największej planety Układu Słonecznego, okrąża swoją gwiazdę po bardzo ciasnej orbicie. Obieg dookoła gwiazdy trwa 26,5 dnia. Jeżeli planeta ta znajdowała się w Układzie Słonecznym, to orbita po której by krążyła byłaby dwukrotnie mniejsza niż ta, po której krąży Merkury, będący najbliższą planetą względem Słońca. 

Tego typu planety nazywane są „gorącymi jowiszami”, ponieważ panują na nich bardzo wysokie temperatury. W planecie TYC 3667-1280-1 b panuje temperatura 1100 stopni Celsjusza.

 Odkrycie tej planety jest bardzo dużym, niemal jubileuszowym wydarzeniem w zespole prof. Niedzielskiego, ponieważ jest to już dwudziesta planeta odkryta przez ten zespół naukowy. Odkrycie wszystkich dwudziestu planet prowadzono teleskopem Hobby-Eberly w Teksasie, którego efektywna apertura zwierciadła głównego wynosi 9,2 metra. Dodatkowym instrumentem naukowym był teleskop Galileusza z zamontowanym jest spektrograf HARPS-N, który jest jednym z najdokładniejszym spektrografów na  świecie i pozwala na dokonywanie pomiarów prędkości radialnych gwiazd z dokładnością lepszą niż 1 m/s. 

Techniką jaką pracuje zespół prof. Niedzielskiego, jest technika spektroskopii, mierząca prędkości radialne. Znajdujące się w układzie planetarnym gwiazdy i planety oddziałują na siebie grawitacyjnie. Planeta okrąża gwiazdę, jednak grawitacja planety powoduje, że także gwiazda krąży wokół wspólnego środka masy układu, który zazwyczaj znajduje się w granicach gwiazdy.

W wyniku tego ruchu występuje sytuacja, kiedy gwiazda regularnie zbliża się i oddala od Ziemi. To zjawisko można zmierzyć dzięki spektroskopii i efektowi Dopplera. Działanie tego zjawiska polega na przesunięciu fali świetlnej w kierunku fal dłuższych kiedy obiekt się od nas oddala i w kierunku fal krótszych kiedy gwiazda się zbliża. Analogiczna do tego zjawiska jest zmiana słyszanego przez człowieka dźwięku, gdy przejeżdża auto, lub karetka na sygnale.

W widmie gwiazdy widoczne są linie odpowiadające różnym pierwiastkom. Gdy mierzy się przesunięcia tych linii można obliczyć amplitudę ruchu gwiazdy w km/s, co kolejno pozwala na ustalenie minimalnej masy planety. Kiedy badacze dysponują jedynie obserwacjami spektroskopowymi, nie jest im znane nachylenie płaszczyzny orbity planety do naszej linii widzenia, dlatego tym sposobem można ustalić dolną granicę masy planety.

Pełen skład zespołu badawczego stanowią: prof. Andrzej Niedzielski (Centrum Astronomii UMK), prof. Aleksander Wolszczan (Uniwersytet Stanowy Pensylwanii, USA), dr Eva Villaver (Uniwersytet Autonomiczny w Madrycie, Hiszpania), dr Grzegorz Nowak (Instytut Astronomiczny Wysp Kanaryjskich, Hiszpania), dr Monika Adamów (Uniwersytet Stanowy w Teksasie i Obserwatorium Astronomiczne McDonalda, USA, a także UMK), dr Gracjan Maciejewski (Centrum Astronomii UMK), dr Kacper Kowalik (Narodowe Centrum Zastosowań Superkomputerowych w Illinois, USA) oraz doktorantki Beata Deka-Szymankiewicz i Michalina Adamczyk z UMK. Badania prof. Niedzielskiego finansowane są przez Narodowe Centrum Nauki.

 


Aktualność została opublikowane przez "PT".
Zobacz pozostałe aktualności organizacji lub przejdź do profilu organizacji.